Dermatitis herpetiformis buğday başta olmak üzere, çavdar, arpa, yulaf gibi tahıllarda bulunan gluten adı verilen bir protein türüne karşı duyarlılığın olduğu, deride minik su toplayan kabarcıklar ve tepesi yolunmuş kırmızı kabarıklıklarla seyreden ve süren, şiddetli, kaşıntılı bir deri hastalığıdır.

Hastalığın yaralara temasla, kanla veya diğer yollarla bir başka kişiye bulaşması söz konusu değildir. Hastalık otoimmün (mikrop ve yabancı maddelere karşı kişinin bağışıklık sisteminin, kendi doku ve hücrelerini yabancı olarak algılamasına tepki olarak oluşan) bir hastalıktır.

Gluten proteini içeren gıdaların alımı ile belirtilerin (özellikle kaşıntının) ortaya çıkması veya şiddetlenmesi hastalığın temel özelliğidir. Ayrıca iyotlu ilaçların hatta iyot içeren antiseptik solüsyonların kullanımı hastalığı şiddetlendirebilir.

Dermatitis Herpetiformis Hastalığının Belirtileri Nelerdir?

Yanma, batma hissi ile şiddetli kaşıntı en önemli belirtilerdir. Kaşıntı özellikle geceleri artar ve kişiyi uyutmayacak kadar şiddetli olabilir. Deride toplu iğne başı veya mercimek büyüklüğünde su toplayan kabarcıklar ve tepesi yolunmuş kırmızı kabarıklıklar görülür. Daha az sıklıkta ‘bül’ adını verilen içi su dolu daha büyük deri kabarcıkları görülebilir. Hastalık halk arasında kurdeşen olarak bilinen ürtiker hastalığına benzer şekilde kırmızı kaşıntılı ve ödemli büyük kabarıklıklarla da başlayabilir.

Genellikle vücudun her iki tarafında yani simetrik olarak diz ve dirseklerin dış yüzünde, kalçalarda, kürek kemiklerinin üzerinde ve saçlı deride olmakla birlikte vücudun her yerinde görülebilir. Bulgular koyu veya açık renkte izler bırakarak 7-10 günde iyileşir. Ancak hastalığın en önemli özelliği tekrarlayıcı nitelikte olmasıdır. Hastalık iç organlara ilerlemez ancak bu hastalarda bir ince bağırsak hastalığı olan glutene duyarlı bağırsak hastalığı (Çölyak hastalığı) eşlik edebilir.

Dermatitis Herpetiformis Teşhisi Alan Hasta Nelere Dikkat Etmeli?

Dermatitis herpetiformis uzun seyirli bir hastalıktır, yaşam boyu devam eder. Hastaların 10’da 1’inde kendiliğinden iyileşme görülebilir. Ancak klinik iyileşmelerin çoğu diyetten glutenin çıkarılması ile ilişkilidir. Glutensiz diyetin ömür boyu yapılması gerekmektedir.Çok küçük miktarlarda gluten alımı bile hastalığın yinelenmesine yol açar.

Dermatitis Herpetiformis Hastalığı Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi, Dapson adlı ilaç, glutensiz diyet veya her ikisinin birleşimi ile yapılır. Dapson tedavideki temel ilaç olup çok iyi ve hızlı yanıt verir. Kaşıntı 2-3 gün içerisinde anlamlı derecede azalır. Yan etkileri nedeniyle tedaviye genellikle düşük dozlarda (günde yarım tablet) başlanır ve düzenli kontrollerle hastalığı kontrol altında tutan en düşük doz bulunur. Başarılı bir diyet sonrası dapson dozu azaltılır ve hatta bazen tamamen kesilebilir. Dapson tedavisine başlanmadan önce bu ilacın vücutta metabolize edilmesini sağlayan glikoz-6-fosfat dehidrogenaz adlı enzimin kan seviyesine mutlaka bakılmalı ve enzim yeterli değilse bu ilaç kullanılmamalıdır.

Tedavinin olası yan etkileri nelerdir?

Dapsonun hemolitik anemi (kan alyuvar sayısında azalma), lökopeni (kan akyuvar sayısında azalma), periferik nöropati (kasları uyaran sinirleri etkileyerek kas güçsüzlüğüne neden olma), karaciğer fonksiyon testlerinde bozulma ve deri döküntüsü̈ gibi yan etkileri vardır. Dapson alanlarda ilk ay her hafta, sonraki 6 ay boyunca ayda bir ve daha sonra 6 ayda bir tam kan takibi yapılmalıdır.

Kırmızı-kahverengi idrar çıkışının olması, tırnak ve dudaklarda mavileşme, ateş, boğaz ağrısı, deride ve gözün beyazında sararma, kaslarda güçsüzlük olduğunda ilaç bırakılmalıdır

Tedaviye uyumun ve takibin önemi nedir?

Hastanın, doktoru ile işbirliği içinde olması ve tedavi önerilerine uyup düzenli olarak takip altında olması gerekmektedir. Kısacası hastanın ‘tedaviye uyumunun iyi olması’ tedaviden yarar sağlanabilmesi için son derece önemlidir.

Glutensiz beslenme nasıl olmalıdır?

Glutensiz beslenme hastalar için bir yaşam biçimine dönüştürülmeli ve ömür boyu devam ettirilmelidir. Eğer dışarıda yemek yenilecekse yemeklerde gluten olup olmadığı öğrenilmeli ve buna göre davranılmalıdır. Çok az miktarda alınan glutenin bile hastalığı tetikleyebileceği göz ardı edilmemelidir. Piyasada ‘glutensiz’ ibaresi taşıyan çeşitli ‘çizilmiş bir tahıl sapı’ sembolü bulunur. Bir dermatitis herpetiformis hastasının aldığı her ürünün içindekiler listesini gluten içeriği açısından kontrol etmesi gerekir.

 

Çölyak Hastalığı Nedir Ve Ne Sıklıkta Görülür?

Çölyak hastalığı; genetik yatkınlığı olanlarda buğday, arpa, çavdar gibi tahıl ve tahıl ürünlerinde bulanan gluten proteinine karşı duyarlılık sonucu gelişen otoimmün bir hastalıktır. İnce bağırsakta enflamasyona neden olur ve bunun sonucunda düzelmeyen ishal, karın ağrısı, iştahsızlık, kilo alamama, kilo kaybı, kusma, kabızlık, kansızlık gibi belirtiler ortaya çıkar.  Çölyak hastalığı her 100 çocuktan birinde görülmektedir. Bulaşıcı bir hastalık değildir, bir kişiden diğer bir kişiye temasla geçmez.

Çölyak Hastalığının Belirtileri Nelerdir?

Çölyak hastalığı belirtileri genellikle bebeklere ek gıda olarak tahıl ve tahıl ürünleri başlandıktan sonra ortaya çıkmaktadır. En sık görülen belirtiler; uzun süren veya düzelmeyen ishal, tekrarlayan sürekli karın ağrısı, karında şişlik, iştahsızlık, kilo alamama, kilo kaybı, boy kısalığı, kusma, kabızlık, kansızlık, ergenlikte gecikme ve bazen de kemik erimesidir.

Çölyak hastalığı; B12, D vitamini, folik asit ve demir eksikliği, karaciğer enzimlerinde yükselme, kemikte zayıflık, ergenlik gecikmesi ve bağırsak tümörleri gelişmesine neden olabilir. Çölyak hastalığı bazen de hiç belirti vermez ve kandan yapılan tarama testlerinden teşhis konulmaktadır.

Çölyak hastalığının hangi hastalıklarla birlikte görülme riski yüksektir?

Çölyak hastalığının; diyabet hastalığı, tiroid hastalıkları ve bazı bağışık sistem hastalıkları ile birlikte olma eğilimi yüksektir. Bu nedenle Çölyak hastalığı olanların bu hastalıklar açısından da incelenmesinde fayda vardır. Ailesinde Çölyak hastalığı olanların kendilerinde Çölyak hastalığı olma olasılığı da yüksektir.

Teşhisi Nasıl Konulur?

Çölyak hastalığı tanısında öykü ve belirtiler çok önemlidir. Belirtileri olan çocuklarda ve yetişkinlerde öncelikle kan tetkikleri yapılır, tetkiklerde sorun olan hastalara endoskopi yapılarak bağırsak biyopsisi alınır ve teşhis konulur.

Çölyak Hastalığın Tedavisi Nasıl Yapılır?

Çölyak hastalığı tedavisinde en önemli nokta glutensiz diyettir.

Beslenme tedavisinde;

Tüketilmemesi gereken besinler;

  • Glutensiz diyette buğday, arpa, çavdar gibi tahılları içeren besinler tüketilmez. Özellikle bu tahıllarla yapılmış; Un, bulgur, irmik, makarna, şehriye, kuskus, ekmek, kek, pasta, kurabiye, bisküvi, börek, çörek, gofret, kraker, külahlı dondurma, unlu tatlılar, gluten içeren hazır salça,ketçap, un ilave edilen çorbalar, soslar, tarhana, yarma gibi, galata ununa veya una batırılarak kızartılmış tavuk, balık gibi et ürünleri, malt kullanılan içecekler, gluten içeren hazır çorbalar, köfteler tüketilmemelidir.
  • Bunların dışında sirke, çikolata, puding, sakız, ketçap, mayonez ve dondurma gibi besinlerin bazılarında da gluten bulunmaktadır.
  • Çölyak hastaları için riskli gıdalar ise modifiye nişasta, dekstrin, aroma vericiler, hidrolize bitkisel protein, hidrolize sebze proteini, soslar, baharatlı besinler,gluten içermez ibaresi olmayan paketli besinlerdir.
  • Ayrıca ilaç ve kozmetikler, temizlik malzemeleri, oyun hamurları gibi ürünlerde de gluten bulunabilmektedir.
  • Çölyak hastaları mutlaka etiket okuma alışkanlığı kazanmalı ve diyetlerine ömür boyu devam etmelidir.

Tüketilebilir besinler;

  • Çölyak hastaları et, balık, süt ve süt ürünleri, yumurta, kuru baklagiller, pirinç, mısır, meyve ve sebzeleri tüketebilir. Ancak bu besinlerin pişirme sırasında gluten içeren besinlerle karıştırılmaması veya temas etmemesi sağlanmalıdır.

Çölyak hastaları diyet yapmazsa ne gibi sorunlar olur?

Çölyak hastaları diyete dikkat etmediği takdirde bağırsak problemleri artacak ve bağırsaktan besinlerin emilimi bozularak kilo almada yetersizlik, vitamin eksiklikleri ortaya çıkacak, ergenliğe girmemiş çocukların ergenliğe girmesi zorlaşacak, karın ağrısı, ishal, kabızlık gibi belirtiler devam edecektir.

Çölyak Hastaları için Glutensiz Diyet

YİYECEK GRUBUSERBEST YİYECEKLERYASAKLANAN YİYECEKLER
ET,BALIK, KÜMES HAYVANLARI VE

SAKATATLAR

 

 

Hepsi

Ekmek içi hazırlanan köfteler, bulgurlu kıymalı yemekler, etli pide, etli börek
YUMURTAHepsiHiçbiri
TAHILLARPirinç ve unu, mısır unu ve nişastası, patates unu ve nişastası,nohut unu, kestane unu, karabuğday unu, mercimek unu,darıBuğday, çavdar ve arpa ile yapılmış her türlü̈ yiyecek (makarna, şehriye, kuskus, erişte, tarhana, bulgur, yarma, ekmek, yufka, börek, un ile kavrulmuş çerezler)
SÜT ÜRÜNLERİSüt, yoğurt, peynirKrema, kaymak
KURU BAKLAGİLLERHepsiHiçbiri
SEBZE-MEYVEHepsiHiçbiri
ÇORBALARSebze, pirinç, mercimek çorbaları, pirinçle yapılmış yayla çorbası, et ve tavuk suları ile yapılmış çorbalarŞehriye, un, tarhana, düğün, unlu domates, erişte çorbaları ve her türlü̈ hazır çorba
YAĞLARTereyağı, margarin ve bitkisel yağlarÇok yağ katılmış yiyecekler, kaymak, krema
TATLILARBuğday ve çavdar unu katılmamış her türlü̈ tatlı, pirinç ve pirinç unu konmuş sütlaç ve muhallebi, sütlü̈ tatlılar, şeker, bal, pekmez, reçel,

tahin helvası, marmelat, şerbet,lokum, komposto

Baklava, tulumba, revani, kek ve pastalar, çörek, kurabiye, bisküvi, kraker, gofret, çikolata, irmik helvası, lokma, puding ve her türlü diğer unlu tatlı
ÇEŞNİ VERİCİLERSirke, salamura, turşu, baharatlar,

tuz, domates suyu, ev salçası

Buğday unu katkısı bulunan tüm çeşni maddeleri, hazır salça, ketçap
İÇECEK GRUBUSüt, kahve, salep, ıhlamur, adaçayı, çay, ayran, meyve suları, limonata, gazoz, kolalı içeceklerBoza ve tüm mayalı içecekler. Alkollü̈ içeceklerden şarap, bira, viski, burbon, cin, buğday rakısı